s

İnternet dünyasında geçmişten günümüze kadar uzanan ve dönem dönem yeniden popülerlik kazanan pek çok şehir efsanesi bulunmaktadır. Bunlar arasında en yaygın olanlardan biri de, 2000’li yılların başlarında e-posta zincirlerinde, gruplarında ve internet forumlarında sıkça paylaşılan; ATM’den (bankamatik) para çekerken şifrenin tersten girilmesi durumunda emniyet güçlerine otomatik olarak haber verildiği iddiasıdır.

Sosyal Medyada Paylaşılan Viral İddia Şablonları

Yıllardır internet sitelerinde ve mesajlaşma uygulamalarında dolaşıma sokulan ve geniş kitleler tarafından paylaşılan kalıplaşmış metin şu şekildedir:

“Eğer bir gün ATM makinelerinden bir soyguncu tarafından para çekmeye zorlanırsanız; Şifrenizi ters girmeniz halinde (1234 yerine 4321 gibi) Makine parayı veriyor ama bu sırada polis de çağırıyor. Mutlaka sevdiklerinizle paylaşın”

Aynı asılsız iddia, inandırıcılık kazanması amacıyla resmi bir kurumun adı alet edilerek Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) bir uyarısıymış gibi de şu sözlerle servis edilmiştir:

“T.C. MERKEZ BANKASI’ndan bir uyarı..Dağarcığınızda bulunsun… Eğer bir gün ATM makinelerinden bir soyguncu tarafından para çekmeye zorlanırsanız PIN kodunuzu ters girmeniz halinde (Örn. 1234 yerine 4321.. gibi). Makine parayı veriyor ancak bu arada polis de çağırıyor. Bu konuyu çok nadir kişinin bildiği için, mümkün olduğunca çok kişiye bildirelim. T.C. MERKEZ BANKASI”

Dijital Finans Çağında Devam Eden Eski Bir Hurafe

Günümüzde ekonomik kalkınma, ticari işlemlerdeki artış ve teknolojinin hızla yaygınlaşması ödeme araçlarını büyük ölçüde dönüştürmüştür. Dijital finansal araçlar ve mobil uygulamalar üzerinden yapılan ödemelerin hacmi ciddi oranda artmış, dolaşımdaki emisyonun büyük kısmı fiziki banknot yerine dijital paraya evrilmiştir. Merkez bankalarının kendi dijital para birimlerini ihraç etmeyi planladığı, şifrelenmiş, merkezi olmayan ve herhangi bir otorite tarafından denetlenemeyen kripto varlıkların hayatımıza girdiği bu dönemde, 20. yüzyılın yeniliği olan bankamatikler ve banka kartları yavaş yavaş maziye karışma sürecine girmiştir.

Ancak tüm bu teknolojik gelişmelere rağmen, ATM’lerde şüpheli bir durumla karşılaşıldığında şifrenin tersten girilmesiyle emniyet güçlerine gizli bir sinyal gönderildiği inancı varlığını sürdürmektedir. Sosyal medya platformları üzerinden gelen doğrulama talepleri de bu durumun halen devam ettiğini göstermektedir.

İddianın Asılsız Olduğunun Kanıtları ve Uzman Görüşleri

Bu iddiayı tamamen çürüten ve mantıksız kılan temel noktalar şu şekildedir:

• Palindromik ve Simetrik Şifreler: “4444” gibi aynı sayılardan oluşan ya da “4224” gibi tersten yazılışı da kendisiyle tamamen aynı olan (simetrik / palindromik) PIN kodlarının varlığı göz önüne alındığında, böyle bir sistemin çalışması mantıken de anlamsızdır.
• Bankaların Güvenlik Kombinasyonları: Bankaların, ATM işlemlerinde farklı şifre kombinasyonlarının girilmesiyle tetiklenen gizli bir güvenlik önlemi veya acil durum mekanizması bulunmamaktadır. Şifrenin ters girilmesi sadece hatalı şifre uyarısı alınmasıyla sonuçlanır.
• Merkez Bankası Yetkililerinin Açıklaması: Vatandaşlardan gelen yoğun bilgi talepleri üzerine konuya dair açıklama yapan Merkez Bankası yetkilileri şu ifadeleri kullanmıştır:“Bizim vatandaşlara böyle bir çağrımız olmadı. Eğer olsa bunu resmi bir açıklamayla yaparız. Zaten mesajlardaki gibi makinenin polis çağırması teknolojik olarak mümkün değil.” Yetkililer ayrıca internet üzerinden yayılan bu asılsız mesajların dolandırıcıların yeni bir tuzağı olabileceğine de dikkat çekmişlerdir.
• Doğrulama Girişimleri ve Deneyler: Dünyaca ünlü doğrulama platformları Snopes ve Wafflesatnoon ile Türkiye’den Teyit gibi girişimler bu iddianın kesinlikle doğru olmadığını aktarmışlardır. Ayrıca Webtekno gibi dijital platformlar da doğrudan ATM başında şifrelerini tersten girerek çektikleri videolarla bu hurafeyi uygulamalı olarak ifşa etmişlerdir.

Dünyadaki “Panik Kodu” Girişimleri ve Tarihçesi

“Soyguncuların zorlamasıyla şifreyi tersten girmek polisin gelmesini sağlar” ifadesi bir şehir efsanesi olsa da, geçmişte bu mantıkla çalışan bazı yasal ve ticari girişimler olmuştur:

• SafetyPIN Sistemi: 1994 yılında ABD’li iş insanı Joseph Zingher tarafından geliştirilen ve 1998 yılında patenti alınan “SafetyPIN” adlı bir sistem bulunmaktadır. Bu sistem, kullanıcının tehlike anında şifresini tersten girmesiyle güvenlik birimlerinin haberdar edilmesini amaçlıyordu. Ancak “1001, 2772, 8338” gibi tersten okunuşu aynı olan kombinasyonlara izin vermeyen bu sistem ticari olarak hiçbir başarı yakalayamadı ve bankalarca kullanılmadı.
• Yasa Tasarıları: ABD’nin Georgia ve Kansas gibi bazı eyaletlerinde, acil durumlarda polise sinyal gönderilmesini sağlayacak bir panik şifresi sisteminin ATM’lerde zorunlu olması için meclislere yasa tasarıları sunulmuş; fakat bu tasarılar komite görüşmesi aşamasını geçemeyerek reddedilmiştir.

Sonuç ve Yeni Uydurmalar

ATM’de şifreyi tersten girmenin polisi çağırdığı yönündeki asparagas iddialara, son dönemde “iptal tuşuna basıldığında da polisin otomatik olarak geldiği” yönünde tamamen uydurma yeni eklemeler yapılmıştır. Özetle, ne şifrenin tersten girilmesi ne de iptal tuşuna basılması emniyet güçlerine gizli bir ihbar gönderilmesini sağlamamaktadır.

“Eğer bir gün ATM makinelerinden bir soyguncu tarafından para çekmeye zorlanırsanız; şifrenizi ters girmeniz haline (1234 yerine 4321 gibi) makine parayı veriyor ama bu sırada polis çağırıyor… Mutlaka sevdiklerinizle paylaşın” içerikli whatsapp’ta yayılan metin gerçeği yansıtmıyor, doğru değil. Böyle bir uygulama yok.