Bankaların teknolojik güvenlik önlemleri giderek güçleniyor. Çok aşamalı kimlik doğrulama, tek kullanımlık şifreler, biyometrik kontroller, işlem bildirimleri ve şüpheli hareketleri tespit eden yazılımlar, hesaplara izinsiz erişmeyi zorlaştırıyor.

Ancak dolandırıcılık ortadan kalkmıyor; yöntem değiştiriyor.

Dolandırıcılar güvenlik sistemini teknik olarak aşmak yerine sistemi kullanmaya yetkili kişiyi yönlendirmeye çalışıyor. Şifreyi kırmak yerine mağduru ikna ediyor, işlemi kendileri yapmak yerine ona yaptırıyorlar. Mağdur parayı kendi hesabından gönderiyor, doğrulama adımlarını tamamlıyor ve işlemi bizzat onaylıyor.

Avrupa Bankacılık Otoritesi ve Avrupa Merkez Bankasının 2025 Ödeme Dolandırıcılığı Raporu, bu dönüşümü çarpıcı bir veriyle ortaya koyuyor: Ödeyen kişinin manipüle edilmesi, 2024 yılında dolandırıcılığa konu para transferlerinin toplam değerinin yüzde 74’ünü oluşturdu. Bu oran 2023’te yüzde 65’ti. İşlem sayısı bakımından ise aynı dönemde yüzde 55’ten yüzde 71’e yükseldi (European Banking Authority [EBA] & European Central Bank [ECB], 2025).

Başka bir ifadeyle para transferi dolandırıcılığında ağırlık, hesaba izinsiz girmekten insanı kendi aleyhine işlem yapmaya ikna etmeye kayıyor.

4,2 milyar avroluk dolandırıcılık

Rapora göre Avrupa Ekonomik Alanı’nda bildirilen ödeme dolandırıcılıklarının toplam değeri 2024 yılında 4,2 milyar avroya ulaştı. Bu tutar bir önceki yıla göre yüzde 17 artış anlamına geliyor.

Toplam tutarın yaklaşık:

• 2,5 milyar avrosu para transferlerinden,
• 1,3 milyar avrosu kart işlemlerinden kaynaklandı.

Buradaki 4,2 milyar avro yalnızca kart dolandırıcılığını değil; para transferleri, kart işlemleri, otomatik ödemeler, nakit çekimleri ve elektronik para işlemlerini kapsıyor. Dolayısıyla farklı ödeme araçlarındaki yöntemleri birbirinden ayırmak gerekiyor.

Kart dolandırıcılığında çalınan kart bilgilerinin uzaktan işlemlerde kullanılması öne çıkarken para transferlerinde insanın yönlendirilmesi belirleyici hale geliyor.

Güvenlik sistemi aşılmıyor, kullanıcı yönlendiriliyor

Geleneksel banka dolandırıcılığında suçlunun hesaba izinsiz girdiği, şifreyi ele geçirdiği veya kartı kopyaladığı düşünülür. Yeni yöntemlerde ise görünüşte bütün güvenlik adımları doğru biçimde tamamlanabiliyor.

Dolandırıcı, mağduru ikna ederek:

• Kendi hesabından para göndermesini,
• İşlemi mobil bankacılıktan onaylamasını,
• Telefonuna gelen doğrulama kodunu girmesini,
• Alıcı hesabı kendi eliyle tanımlamasını,
• Havale açıklamasına belirli bir ifade yazmasını isteyebiliyor.

Banka sistemi açısından işlemi yapan kişi gerçek hesap sahibidir. Doğru cihaz, doğru şifre ve doğru doğrulama kodu kullanılmış olabilir. Ancak teknik olarak doğru görünen işlem, gerçekte korkutulan veya kandırılan bir insanın verdiği yönlendirilmiş karara dayanır.

Güçlü kimlik doğrulama işlemi kimin yaptığını doğrulayabilir; fakat o kişinin kandırıldığını, korkutulduğunu veya baskı altında karar verdiğini her zaman anlayamaz.

İnsan nasıl yönlendiriliyor?

Raporda ödeyen kişinin manipüle edilmesine dayanan dolandırıcılıklar arasında başkasının kimliğine bürünme, kimlik avı, SMS yoluyla kimlik avı ve telefonla ikna yöntemleri sayılıyor. Sosyal medya ise mağdur hakkında bilgi toplamak, güven ilişkisi kurmak ve kişiye özel senaryolar geliştirmek amacıyla kullanılabiliyor (EBA & ECB, 2025).

Senaryolar farklı olsa da kullanılan temel mekanizmalar birbirine benziyor:

Korku: “Hesabınız ele geçirildi.”

Aciliyet: “Paranızı hemen güvenli hesaba aktarmalısınız.”

Otorite: “Bankanın güvenlik biriminden arıyoruz.”

Kazanç beklentisi: “Bu yatırım fırsatını bugün değerlendirirseniz yüksek getiri elde edeceksiniz.”

Gizlilik baskısı: “Soruşturmanın güvenliği için kimseye bilgi vermeyin.”

Güven oluşturma: Dolandırıcı, mağdurla günlerce veya aylarca iletişim kurarak gerçek bir danışman, banka çalışanı, yatırım uzmanı ya da duygusal partner izlenimi yaratabilir.

Bütün bu yöntemlerin ortak amacı, kişinin durup düşünmesini, başkasına danışmasını ve söylenenleri bağımsız bir kaynaktan doğrulamasını engellemektir.

Mağdur neden işlemi kendisi yapıyor?

Dolandırıcılık haberlerinden sonra sıklıkla “Buna nasıl inandı?” sorusu soruluyor. Oysa bu soru çoğu zaman dolandırıcının oluşturduğu koşulları gözden kaçırıyor.

İnsanlar korktuklarında, aceleye getirildiklerinde veya otorite olarak gördükleri birinden talimat aldıklarında her zaman soğukkanlı karar veremeyebilirler. Yorgunluk, dalgınlık, kaygı, ekonomik sıkıntı veya beklenmedik bir kazanç umudu da muhakemeyi etkileyebilir.

Bunlar yalnızca bilgisiz ya da deneyimsiz kişilere özgü değildir. Sosyal mühendislik, insan davranışlarının öngörülebilir yönlerinden yararlanır. Eğitimli ve teknoloji konusunda bilgili kişiler de doğru zamanda hazırlanmış, kendilerine özel bir senaryoya inanabilir.

Bu nedenle mağdurun işlemi kendi eliyle yapması, dolandırıcılığın sorumluluğunu ona yüklemez. Dolandırıcı, kişinin karar verdiği ortamı bilinçli biçimde bozmuş; korku, güven veya aciliyet yaratarak onu kendi çıkarlarına aykırı davranmaya yöneltmiştir.

Kayıpların yüzde 85’ini kullanıcılar üstleniyor

Raporun bir başka önemli bulgusuna göre 2024 yılında para transferi dolandırıcılığından doğan kayıpların yaklaşık yüzde 85’i ödeme hizmeti kullanıcıları tarafından üstlenildi (EBA & ECB, 2025).

Bu oran, insanın yönlendirilmesine dayanan dolandırıcılıkların neden bu kadar ağır sonuçlar doğurduğunu gösteriyor. İşlem hesap sahibi tarafından başlatılıp onaylandığında paranın geri alınması, hesaba izinsiz erişilerek yapılan işlemlere göre daha zor hale gelebiliyor.

Hızlı ödeme sistemleri de dolandırıcıya gönderilen paranın kısa sürede başka hesaplara aktarılmasına imkân tanıyor. Mağdur durumu fark edip bankaya ulaşana kadar para farklı hesaplar üzerinden geçirilmiş veya nakde çevrilmiş olabiliyor.

“Şifrenizi paylaşmayın” uyarısı artık yeterli değil

Şifrelerin, tek kullanımlık kodların ve kart bilgilerinin korunması hâlâ gerekli. Ancak yeni dolandırıcılık yöntemleri karşısında yalnızca “Şifrenizi kimseyle paylaşmayın” demek yeterli değildir.

Çünkü mağdur şifresini hiç kimseye söylemeden de kendi hesabından dolandırıcıya para gönderebilir.

Bu nedenle güvenlik uyarılarının insanın karar verme sürecini de kapsaması gerekir:

• Banka, polis veya savcı sizden paranızı “güvenli hesaba” göndermenizi istemez.
• Arayan kişi ne kadar ikna edici olursa olsun görüşmeyi sonlandırın ve ilgili kurumu resmî numarasından kendiniz arayın.
• Acil para transferi taleplerinde işlemi durdurun ve güvendiğiniz bir kişiye danışın.
• Telefonda yönlendirilirken mobil bankacılık işlemi yapmayın.
• İşlem onay ekranındaki alıcı adı, tutar ve açıklamayı dikkatle okuyun.
• “Kimseye söylemeyin” uyarısını önemli bir tehlike işareti olarak değerlendirin.
• İnternet ve sosyal medyada tanıştığınız kişilere, gönderdikleri hesap kime ait olursa olsun para aktarmayın.
• Dolandırıldığınızı fark ettiğinizde utanmadan ve zaman kaybetmeden bankanızla ve kolluk birimleriyle iletişime geçin.

Güvenlik teknolojiden ibaret değil

Teknolojik güvenlik sistemleri dolandırıcılıkla mücadelede vazgeçilmezdir. EBA ve ECB raporu da güçlü kimlik doğrulamanın özellikle kart işlemlerindeki dolandırıcılığı azaltmada etkili olduğunu gösteriyor. Ancak teknoloji tek başına insanın hangi koşullarda ve neden işlem yaptığını değerlendiremeyebilir.

Dolandırıcılar da bu boşluğa yöneliyor. Sistemi aşmak yerine kullanıcıyı ikna ediyor; yetkisiz işlem yapmak yerine yetkili kullanıcıya işlemi yaptırıyorlar.

2024 yılında dolandırıcılığa konu para transferlerinin değer bakımından yüzde 74’ünün ödeyen kişinin manipüle edilmesine dayanması, bu değişimin istisnai olmadığını gösteriyor. İnsan davranışlarının yönlendirilmesi, para transferi dolandırıcılığının temel yöntemlerinden biri haline geliyor.

Bu nedenle yeni güvenlik yaklaşımının yalnızca hesapları ve cihazları değil, karar verme süreçlerini de koruması gerekiyor.

Kaynakça

European Banking Authority, & European Central Bank. (2025). 2025 report on payment fraud (EBA/REP/2025/40). https://www.eba.europa.eu/sites/default/files/2025-12/1709846a-84d9-47cf-86a0-b155efb34d66/EBA%20and%20ECB%20Report%20on%20Payment%20Fraud.pdf

European Payments Council. (2025). 2025 payments threats and fraud trends report (EPC162-24, Version 2.0). https://www.europeanpaymentscouncil.eu/sites/default/files/kb/file/2025-12/EPC162-24%20v2.0%202025%20Payments%20Threats%20and%20Fraud%20Trends%20Report_0.pdf

#Dolandırıcılık #SosyalMühendislik #BankacılıkGüvenliği #DijitalGüvenlik #FraudTR